Active Directory nedir? Destek uzmanı gözüyle temel kavramlar
Bir şirkette yüzlerce kullanıcının bilgisayara, e-postaya ve dosya sunucusuna tek bir hesapla girebilmesinin arkasında genellikle Active Directory (AD) vardır. Helpdesk'te çalışacaksan AD, her gün açacağın araçlardan biri olacak.
Kısaca Active Directory
Active Directory, Windows ağlarında kullanılan bir dizin hizmetidir. Kullanıcıları, bilgisayarları, grupları ve bunlara ait ayarları tek bir merkezde tutar. Bir kullanıcı oturum açtığında, parolasının doğru olup olmadığını ve hangi kaynaklara erişebileceğini AD söyler.
Bu bilgileri tutan ve kimlik doğrulamayı yapan sunucuya etki alanı denetleyicisi (domain controller, DC) denir. Şirketin AD yapısının adı da genellikle sirket.local gibi bir etki alanı (domain) adıdır.
Temel kavramlar
Kullanıcı hesabı
Her çalışanın bir kullanıcı hesabı vardır. Hesabın en önemli özellikleri:
- Kullanıcı adı (ör.
akaya): oturum açarken kullanılır. - Hesap etkin mi? İşten ayrılan birinin hesabı silinmeden önce genellikle devre dışı bırakılır.
- Hesap kilitli mi? Belirli sayıda hatalı parola denemesinden sonra hesap kilitlenir.
- Parola ayarları: "Kullanıcı ilk oturum açışta parolayı değiştirmeli" gibi.
Grup
Yetkiler tek tek kullanıcılara değil, gruplara verilir. Örneğin Muhasebe grubundaki herkes muhasebe klasörüne erişebilir; VPN-Users grubundakiler VPN ile bağlanabilir. Bir kullanıcıya erişim vermek çoğu zaman onu doğru gruba eklemek demektir.
Organizasyon birimi (OU)
Kullanıcı ve bilgisayarları departman veya lokasyona göre klasörler gibi düzenleyen yapıdır. Grup İlkeleri (GPO) genellikle OU'lara bağlanır.
Helpdesk'te en sık yapılan AD işlemleri
- Kilit açma. En sık bilet türlerinden biri. Kullanıcı parolasını biliyorsa yalnızca kilidi açmak yeterlidir.
- Parola sıfırlama. Parola unutulduğunda, kimlik doğrulandıktan sonra yapılır. Geçici parola verilir ve "ilk girişte değiştirmeli" seçeneği işaretlenir.
- Gruba ekleme/çıkarma. Yeni bir klasöre veya uygulamaya erişim taleplerinde.
- Hesabı devre dışı bırakma. İşten ayrılma veya güvenlik olaylarında.
Bu işlemlerin hepsi geri alınabilir gibi görünse de yanlış hesapta yapıldığında ciddi sorunlara yol açabilir. "Ayşe Kaya" yerine "Ahmet Kaya"nın parolasını sıfırlamak, başka birinin işini durdurur ve bir güvenlik olayıdır. İşlemden önce tam adı, kullanıcı adını ve departmanı kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
Komut satırından AD bilgisi
Helpdesk araçlarının yanında komut satırı da hızlı bilgi verir:
net user akaya /domain
Bu komut kullanıcının hesabının etkin olup olmadığını, kilitli olup olmadığını ve grup üyeliklerini gösterir. /domain parametresi önemlidir: verilmezse sorgu etki alanına değil, yerel bilgisayara yapılır ve şirket hesabı "bulunamadı" olarak döner.
Neden önemli?
AD, şirketin kimlik sisteminin kalbidir. Helpdesk uzmanı olarak burada yapacağın her işlem birinin işini yapabilmesini doğrudan etkiler. Bu yüzden iki kural hep geçerlidir: önce kimliği doğrula, sonra yalnızca gerekeni yap.